MASKELER – TRAJİK MASKE – KOMİK MASKE
PDF OKU
Öz
George Santayana’nın (1863-1952) Soliloquies in England and Later Soliloquies (İngiltere’de İç Monologlar ve Sonraki İç Monologlar, 1922) adlı eserinde yer alan “Maskeler” (Masks), “Trajik Maske” (The Tragic Mask) ve “Komik Maske” (The Comic Mask) başlıklı denemeleri insan doğasının, deneyiminin ve toplumsal varoluşunun ontolojik ve estetik bir tahlilini sunar. Santayana, bu felsefi monologlarında maskeyi salt bir gizlenme yahut riyakârlık aracı olarak değil; akışkan tözün kendini ifade ettiği zorunlu, teamüle dayalı ve yaşamsal bir kalıp olarak ele alır. Tragedya ve komedyanın felsefi kökenlerine inerek, insanın hem ölüm ve hakikat karşısında takındığı trajik duruşu hem de ilkel ve hayvani coşkusundan doğan komik taşkınlıklarını derin bir ironiyle inceler.
Bu çalışmada tam tercümesi sunulan Maskeler serisinin çeviri sürecindeki temel ilham kaynağı evrensel “maske” imgesinin kendi kültürel dünyamızdaki güçlü bir estetik yansıması olmuştur: Halid Ziya Uşaklıgil’in Aşk-ı Memnu adlı eserinden uyarlanan, Selman Ada’nın bestelediği ve librettosunu Tarık Günersel’in kaleme aldığı, operada Adnan Bey’in seslendirdiği “Maskeler” aryası. Librettoda yer alan “Maskeler yetişir imdada, bitince kudret-i idrak / Maskeler yetişir imdada, kaybolur sarsan hakikat” dizeleri, Santayana’nın “hakikatin dondurucu yüzü” karşısında varoluşu katlanılabilir kılmak için insanın bir maskeye sığınma zorunluluğunu savunan epistemolojisiyle düşünsel bir korelasyon taşır. İnsanın hakikatle kurduğu bu trajik ilişkiyi eşsiz bir duygu yoğunluğuyla dile getiren aryanın düsturu, metnin Türkçedeki kavramsal inşasına ve edebi tonuna doğrudan rehberlik etmiştir.
Anahtar Kelimeler: George Santayana, Felsefi Estetik, Maske, Tragedya, Komedya, İç Monolog.
MASKS, THE TRAGIC MASK, THE COMIC MASK
Abstract
George Santayana’s (1863-1952) essays titled “Masks,” “The Tragic Mask,” and “The Comic Mask” -featured in his 1922 work Soliloquies in England and Later Soliloquies– present an ontological and aesthetic analysis of human nature, experience, and social existence. In these philosophical monologues, Santayana treats the mask not merely as a tool for concealment or hypocrisy, but as a necessary, conventional, and vital mold through which fluid substance expresses itself. Delving into the philosophical origins of tragedy and comedy, he examines with profound irony both the tragic stance humanity adopts in the face of death and truth, and the comic outbursts born of our primal, animalistic exuberance.
The primary inspiration during the translation process of the “Masks” series, presented in full in this study, was a powerful aesthetic reflection of the universal “mask” imagery within our own cultural landscape: the “Maskeler” (Masks) aria from the opera Aşk-ı Memnu. Adapted from Halid Ziya Uşaklıgil’s novel, composed by Selman Ada with a libretto by Tarık Günersel, this aria is performed by the character Adnan Bey. The libretto’s lines, “Masks come to the rescue when the power of perception ends / Masks come to the rescue, the shattering truth disappears,” share a strong intellectual correlation with Santayana’s epistemology, which argues for the necessity of taking refuge in a mask to make existence bearable against the freezing face of truth. The underlying ethos of this aria, articulating humanity’s tragic relationship with truth with exceptional emotional intensity, has directly guided the conceptual framework and literary tone of the text’s Turkish translation.
Keywords: George Santayana, Philosophical Aesthetics, Mask, Tragedy, Comedy, Interior Monologue.