YALÇIN KOÇ’UN ANADOLU MAYASI ADLI ESERİNDE DİL, ONTOLOJİ ve KELAM: BİR KİMLİK FELSEFESİ İNCELEMESİ
E-ISSN: 3108-5377
Esra Demirtaş
PDF OKU
Öz
Bu çalışma, Yalçın Koç’un Anadolu Mayası adlı eserini dil, ontoloji ve kimlik felsefesi ekseninde incelemektedir. Koç, Türk düşünce geleneğinde kimliği sosyolojik bir inşa süreci olarak değil, “maya” metaforu üzerinden ontolojik bir süreklilik olarak temellendirir. Makalenin temel odak noktası, eserin “Kelam, Söz, Logos” bölümü üzerinden Batı’nın rasyonel akıl merkezli logos geleneği ile Anadolu’nun gönül merkezli kelam anlayışı arasındaki radikal kopuşu analiz etmektir.
Koç’un sisteminde “maya”, bir varlığı hem var kılan hem de kendi kalmasını sağlayan özsel bir ilkedir. Bu bağlamda yazar, Anadolu kimliğini bir “kültür mozaiği” yerine, dönüştürücü gücü olan bir maya olarak tanımlar. Bu yapının merkezinde ise “gönül” kavramı yer alır. Gönül, yalnızca duygusal bir merkez değil; varlığın tecelli ettiği ve aklın öncülü olan ontolojik bir zemindir. Dil ise bu mayanın ve gönül yapısının dışa vurum alanıdır. Koç’a göre Türkçe, Anadolu mayasının kabı’dır ve dilin yozlaşması doğrudan varlık tarzının bozulması anlamına gelir.
Eserde yapılan en özgün ayrım “kelam” ve “logos” arasındadır. Koç, logosu anlamı sabitleyen ve varlığı donduran Grek-Latin kökenli bir soyutlama olarak eleştirirken; kelamı, gönülde doğan ve varlığı bizzat inşa eden canlı bir süreç olarak tanımlar. Sonuç olarak çalışma, Koç’un düşüncesinin yerli bir felsefe arayışını ontolojik bir düzleme taşıdığını ve Türkçeyi düşüncenin hem taşıyıcısı hem de kurucu öznesi olarak konumlandırdığını ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Yalçın Koç, Anadolu Mayası, Kelam, Kimlik, Dil Felsefesi.
Abstract
This study examines Yalçın Koç’s work Anadolu Mayası within the framework of language, ontology, and the philosophy of identity. Koç grounds identity in the Turkish intellectual tradition not as a process of sociological construction, but as an ontological continuity through the metaphor of “maya” (the leaven). The primary focus of the article is to analyze the radical rupture between the West’s rationalistic, logos-centered tradition and Anatolia’s heart-centered understanding of kalam (kelam), specifically through the “Kelam, Söz, Logos” section of the work.
In Koç’s system, “maya” is an essential principle that both brings a being into existence and enables it to remain as itself. In this context, the author defines Anatolian identity as a transformative leaven rather than a “cultural mosaic.” At the center of this structure lies the concept of gönül (the Heart). Gönül is not merely an emotional center; it is an ontological ground where existence (the Being/Olan) manifests and which precedes the intellect. Language, on the other hand, is the field of expression for this leaven and the structure of the heart. According to Koç, Turkish is the “vessel” of the Anatolian leaven, and the corruption of language directly implies the degradation of the mode of existence.
The most original distinction made in the work is between kalam and logos. While Koç criticizes logos as a Greek-Latin abstraction that fixes meaning and freezes existence, he defines kalam as a living process that originates in the heart and actively constructs existence. Consequently, this study reveals that Koç’s thought elevates the search for a native philosophy to an ontological level and positions Turkish as both the carrier and the foundational subject of thought.
Keywords: Yalçın Koç, Anadolu Mayası, Kelam (Kalam), Identity, Philosophy of Language.
Öz
Bu çalışma, Yalçın Koç’un Anadolu Mayası adlı eserini dil, ontoloji ve kimlik felsefesi ekseninde incelemektedir. Koç, Türk düşünce geleneğinde kimliği sosyolojik bir inşa süreci olarak değil, “maya” metaforu üzerinden ontolojik bir süreklilik olarak temellendirir. Makalenin temel odak noktası, eserin “Kelam, Söz, Logos” bölümü üzerinden Batı’nın rasyonel akıl merkezli logos geleneği ile Anadolu’nun gönül merkezli kelam anlayışı arasındaki radikal kopuşu analiz etmektir.
Koç’un sisteminde “maya”, bir varlığı hem var kılan hem de kendi kalmasını sağlayan özsel bir ilkedir. Bu bağlamda yazar, Anadolu kimliğini bir “kültür mozaiği” yerine, dönüştürücü gücü olan bir maya olarak tanımlar. Bu yapının merkezinde ise “gönül” kavramı yer alır. Gönül, yalnızca duygusal bir merkez değil; varlığın tecelli ettiği ve aklın öncülü olan ontolojik bir zemindir. Dil ise bu mayanın ve gönül yapısının dışa vurum alanıdır. Koç’a göre Türkçe, Anadolu mayasının kabı’dır ve dilin yozlaşması doğrudan varlık tarzının bozulması anlamına gelir.
Eserde yapılan en özgün ayrım “kelam” ve “logos” arasındadır. Koç, logosu anlamı sabitleyen ve varlığı donduran Grek-Latin kökenli bir soyutlama olarak eleştirirken; kelamı, gönülde doğan ve varlığı bizzat inşa eden canlı bir süreç olarak tanımlar. Sonuç olarak çalışma, Koç’un düşüncesinin yerli bir felsefe arayışını ontolojik bir düzleme taşıdığını ve Türkçeyi düşüncenin hem taşıyıcısı hem de kurucu öznesi olarak konumlandırdığını ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Yalçın Koç, Anadolu Mayası, Kelam, Kimlik, Dil Felsefesi.
Abstract
This study examines Yalçın Koç’s work Anadolu Mayası within the framework of language, ontology, and the philosophy of identity. Koç grounds identity in the Turkish intellectual tradition not as a process of sociological construction, but as an ontological continuity through the metaphor of “maya” (the leaven). The primary focus of the article is to analyze the radical rupture between the West’s rationalistic, logos-centered tradition and Anatolia’s heart-centered understanding of kalam (kelam), specifically through the “Kelam, Söz, Logos” section of the work.
In Koç’s system, “maya” is an essential principle that both brings a being into existence and enables it to remain as itself. In this context, the author defines Anatolian identity as a transformative leaven rather than a “cultural mosaic.” At the center of this structure lies the concept of gönül (the Heart). Gönül is not merely an emotional center; it is an ontological ground where existence (the Being/Olan) manifests and which precedes the intellect. Language, on the other hand, is the field of expression for this leaven and the structure of the heart. According to Koç, Turkish is the “vessel” of the Anatolian leaven, and the corruption of language directly implies the degradation of the mode of existence.
The most original distinction made in the work is between kalam and logos. While Koç criticizes logos as a Greek-Latin abstraction that fixes meaning and freezes existence, he defines kalam as a living process that originates in the heart and actively constructs existence. Consequently, this study reveals that Koç’s thought elevates the search for a native philosophy to an ontological level and positions Turkish as both the carrier and the foundational subject of thought.
Keywords: Yalçın Koç, Anadolu Mayası, Kelam (Kalam), Identity, Philosophy of Language.
