YALÇIN KOÇ DÜŞÜNCESİNDE DİL VE ANLAM
E-ISSN: 3108-5377
Abdullah Karaca
PDF OKU
Öz
Geleneksel olarak bir bireyin bireyliğini kazanması belli bir sosyo-kültürel çevreye doğmuş bebeğin dil gelişimine paralel olarak bilincinin ve zihninin doğadan ayrışmaya başlamasıyla mümkün olduğu düşünülmüştür. Bu süreç teknik terimlerle ifade edilirse bilinç öncesinden subjektif bilince, subjektiften ise objektif bilince, oradan refleksif bilince ve onun da ötesine ahlaki normatif bilince geçişi ifade eder. Bilinç öncesi dönem organik tepkiler ve refleksler ile tasvir edilir, subjektif bilinç deneyimlere sahiptir ancak bu deneyimlere eşlik eden ben bilinci ilkeldir ve korku ve haz gibi hissi duygular tarafından belirlenir. Objektif bilinç ise adının da ima ettiği üzere duyguların ötesinde nesnel bir benlik bilinci tarafından biçimlenir. Felsefi düşüncenin başladığı yer olarak da tarif edilen refleksif bilinçte özne düşünceyi kendisine yöneltir. Normatif bilinç ise bilincin kendi adına kural koymasını içerir. Bu bilinç türleri arasında geçiş özellikle objektif bilinç sonrası bireyin kendi çabasıyla alakalıdır. Ama bilinç öncesi ve subjektif bilinç arası geçiş kendiliğindendir. Objektif bilince ve sonrasına ulaşamamış toplumlar ilkeldir ve hayatlarına ilkel haz ve korkularıyla yön verirler. Objektif bilince ve sonrasına ulaşmış olan toplumlar ise aydınlanmış, hayatlarını nesnel ve normatif ilkeler doğrultusunda yaşarlar. Aydınlanmada özellikle işe koşulması gereken bilinç türlerinden ilki refleksif bilinç yani felsefe; ikincisi normatif bilinç yani etiktir. Birey kendiliğini kendisine dışsal bir otoriteyi paranteze alarak tesis eder ve kendiliği temelinde etik kurallar koyar. Çünkü aydınlanma yaygın olarak kişinin kendi adına düşünme ve eyleme kapasitesi olarak kabul edilir. Bu safhaların sorunsuzca atlatılabilmesi, refleksif ve normatif bilinç temelinde aydın bir toplum inşa edebilmenin koşulu dildir. Ancak gelişmiş bir dil bilinci en üst seviyeye çıkarır. O yüzden dil gelişimi toplumsal gelişmişliğin de bir göstergesi olarak kabul edilir.
Yalçın Koç açısından bireyleşme ve bu temelde bireyin kendinde anlam kazanmasına bakıldığı zaman birey yani bebek henüz dünyaya geldiğinde aşkın bir bilince sahiptir. Bu bilinç bireyin bizatihi oluşunu ifade eder. Bizatihi olmak ise bireyin birliğinin iç ve dış olarak ayrılmamış tek bir sahne esasında kendisini bilip duyduğu anlamına gelir. Zamanla bebeğin dil gelişimine paralel olarak bilinçte dışsallaşma yaşanır ve iç dış ayrımı başlar. Bu ayrım bebeğin dile düştüğü yerdir. Bebek dile düştükten sonra kendilik bilinci de dil üzerinden gerçekleşir. Bu aşamada birey artık kendisini doğrudan değil dil dolayımı ile duyar. Yani aşkın bilince sahip olan bebeğin bilincinin dışsallaşması ya da sahnesinin iç ve dış olarak itibari olarak ayrışıklaşması sonucunda bireyleşme gerçekleşir. Burası yani bebeğin bilincinin iç ve dış olarak ayrışıklaşması modern literatürde önemli bir gelişme olarak kabul edilir. Çünkü bu aşama bilincin dış dünyadan soyutlanması ve kendiliğin oluşması anlamına gelmektedir. Koç perspektifinden bu gelişmeye bakılınca bireyin içten kopuşu ve kendine uzaklaşması anlamına geleceği için bir tür daralma olarak ifade edilir. Dilin ve anlamın gerisinde örtük olarak bulunan bu varsayımlar düşünce ve anlam dünyamızı derinden etkilemektedir. Bilincin objektif hale gelmesi bireyin tanımına giren bir unsur olduğu için dilin ve anlamın objektif bir temelde ele alınmasına sebep olmuş, diğer taraftan bireyi aşkın bir kaynağa bağlayan Koç düşüncesi ise dili ve anlamı aşkın bir varlık alanı olarak görmüştür. Bu sebeple bu makalede a) bireyin aşkın esasının olduğu b) geleneksel dil ve anlam teorilerinin düşkün bir temele dayandığı c)anlamın metaforik zeminde aşkın bir tecrübe ile inşa edildiği iddia edilecektir.
Anahtar kelimeler: Dil, Anlam, Bilinç, Aşkınlık, Felsefe
Abstract
Traditionally, it has been thought that an individual’s acquisition of individuality becomes possible when the consciousness and mind of an infant born into a particular socio-cultural environment begin to differentiate themselves from nature in parallel with the development of language. When expressed in technical terms, this process denotes a transition from pre-consciousness to subjective consciousness, from subjective to objective consciousness, then to reflexive consciousness, and beyond that to moral–normative consciousness. The pre-conscious stage is characterized by organic reactions and reflexes. Subjective consciousness involves experiences; however, the accompanying sense of self is rudimentary and is shaped by affective emotions such as fear and pleasure. Objective consciousness, as its name implies, is formed by a sense of self that transcends emotions and is grounded in objectivity. Reflexive consciousness, often described as the point at which philosophical thinking begins, involves the subject directing thought toward itself. Normative consciousness, in turn, entails consciousness of legislating rules on its own behalf. The transitions among these types of consciousness—particularly those occurring after objective consciousness—are closely related to the individual’s own effort, whereas the transition between pre-consciousness and subjective consciousness occurs spontaneously. Societies that have failed to attain objective consciousness and beyond are considered primitive and are guided by the elementary pleasures and fears of life. By contrast, societies that have reached objective consciousness and its subsequent stages lead enlightened lives shaped by objective and normative principles. In the context of enlightenment, the forms of consciousness that must be especially mobilized are reflexive consciousness—namely philosophy—and normative consciousness, that is, ethics. The individual establishes the self by bracketing external authority and, on the basis of this selfhood, formulates ethical rules. For enlightenment is widely defined as the capacity of the individual to think and act on one’s own behalf . The condition for successfully traversing these stages and for constructing an enlightened society grounded in reflexive and normative consciousness is language. Yet it is a developed language that elevates consciousness to its highest level. For this reason, linguistic development is also regarded as an indicator of social advancement.
From Yalçın Koç’s perspective, when individuation and the individual’s acquisition of meaning-in-itself on this basis are considered, the individual—that is, the infant—possesses a transcendent consciousness at the moment of birth. This consciousness expresses the individual’s being in itself. To be in itself means that the individual knows and senses itself as a unity grounded in a single scene in which the inner and the outer are not yet differentiated. Over time, in parallel with the infant’s linguistic development, an externalization of consciousness occurs, and the distinction between inner and outer begins to emerge. This distinction marks the point at which the infant “falls into language.” Once the infant has fallen into language, self-consciousness is likewise constituted through language. At this stage, the individual no longer experiences the self directly but only through the mediation of language. Thus, the infant who initially possesses transcendent consciousness undergoes individuation as a result of the externalization of consciousness, or put differently, the notional differentiation of its scenes into inner and outer. This moment—namely, the differentiation of the infant’s consciousness into inner and outer—is regarded in modern literature as a significant development, for it signifies the abstraction of consciousness from the external world and the formation of selfhood. From Koç’s perspective, however, since it entails a rupture from the inner dimension of the individual and a distancing from the self, it is described as a form of contraction. These assumptions, implicitly underlying language and meaning, profoundly shape our world of thought and meaning.
Because the objectification of consciousness is considered a constitutive element of the definition of the individual, language and meaning have come to be treated on an objective basis. By contrast, Koç’s thought, which connects the individual to a transcendent source, conceives language and meaning as belonging to a transcendent domain of being. For this reason, this article argues that (a) the individual has a transcendent ground, (b) traditional theories of language and meaning rest on a deficient foundation, and (c) meaning is constructed, in a metaphorical sense, through a transcendent experience.
Key words: Language, Meaning, Consciousness, Transcendence, Philosophy
Öz
Geleneksel olarak bir bireyin bireyliğini kazanması belli bir sosyo-kültürel çevreye doğmuş bebeğin dil gelişimine paralel olarak bilincinin ve zihninin doğadan ayrışmaya başlamasıyla mümkün olduğu düşünülmüştür. Bu süreç teknik terimlerle ifade edilirse bilinç öncesinden subjektif bilince, subjektiften ise objektif bilince, oradan refleksif bilince ve onun da ötesine ahlaki normatif bilince geçişi ifade eder. Bilinç öncesi dönem organik tepkiler ve refleksler ile tasvir edilir, subjektif bilinç deneyimlere sahiptir ancak bu deneyimlere eşlik eden ben bilinci ilkeldir ve korku ve haz gibi hissi duygular tarafından belirlenir. Objektif bilinç ise adının da ima ettiği üzere duyguların ötesinde nesnel bir benlik bilinci tarafından biçimlenir. Felsefi düşüncenin başladığı yer olarak da tarif edilen refleksif bilinçte özne düşünceyi kendisine yöneltir. Normatif bilinç ise bilincin kendi adına kural koymasını içerir. Bu bilinç türleri arasında geçiş özellikle objektif bilinç sonrası bireyin kendi çabasıyla alakalıdır. Ama bilinç öncesi ve subjektif bilinç arası geçiş kendiliğindendir. Objektif bilince ve sonrasına ulaşamamış toplumlar ilkeldir ve hayatlarına ilkel haz ve korkularıyla yön verirler. Objektif bilince ve sonrasına ulaşmış olan toplumlar ise aydınlanmış, hayatlarını nesnel ve normatif ilkeler doğrultusunda yaşarlar. Aydınlanmada özellikle işe koşulması gereken bilinç türlerinden ilki refleksif bilinç yani felsefe; ikincisi normatif bilinç yani etiktir. Birey kendiliğini kendisine dışsal bir otoriteyi paranteze alarak tesis eder ve kendiliği temelinde etik kurallar koyar. Çünkü aydınlanma yaygın olarak kişinin kendi adına düşünme ve eyleme kapasitesi olarak kabul edilir. Bu safhaların sorunsuzca atlatılabilmesi, refleksif ve normatif bilinç temelinde aydın bir toplum inşa edebilmenin koşulu dildir. Ancak gelişmiş bir dil bilinci en üst seviyeye çıkarır. O yüzden dil gelişimi toplumsal gelişmişliğin de bir göstergesi olarak kabul edilir.
Yalçın Koç açısından bireyleşme ve bu temelde bireyin kendinde anlam kazanmasına bakıldığı zaman birey yani bebek henüz dünyaya geldiğinde aşkın bir bilince sahiptir. Bu bilinç bireyin bizatihi oluşunu ifade eder. Bizatihi olmak ise bireyin birliğinin iç ve dış olarak ayrılmamış tek bir sahne esasında kendisini bilip duyduğu anlamına gelir. Zamanla bebeğin dil gelişimine paralel olarak bilinçte dışsallaşma yaşanır ve iç dış ayrımı başlar. Bu ayrım bebeğin dile düştüğü yerdir. Bebek dile düştükten sonra kendilik bilinci de dil üzerinden gerçekleşir. Bu aşamada birey artık kendisini doğrudan değil dil dolayımı ile duyar. Yani aşkın bilince sahip olan bebeğin bilincinin dışsallaşması ya da sahnesinin iç ve dış olarak itibari olarak ayrışıklaşması sonucunda bireyleşme gerçekleşir. Burası yani bebeğin bilincinin iç ve dış olarak ayrışıklaşması modern literatürde önemli bir gelişme olarak kabul edilir. Çünkü bu aşama bilincin dış dünyadan soyutlanması ve kendiliğin oluşması anlamına gelmektedir. Koç perspektifinden bu gelişmeye bakılınca bireyin içten kopuşu ve kendine uzaklaşması anlamına geleceği için bir tür daralma olarak ifade edilir. Dilin ve anlamın gerisinde örtük olarak bulunan bu varsayımlar düşünce ve anlam dünyamızı derinden etkilemektedir. Bilincin objektif hale gelmesi bireyin tanımına giren bir unsur olduğu için dilin ve anlamın objektif bir temelde ele alınmasına sebep olmuş, diğer taraftan bireyi aşkın bir kaynağa bağlayan Koç düşüncesi ise dili ve anlamı aşkın bir varlık alanı olarak görmüştür. Bu sebeple bu makalede a) bireyin aşkın esasının olduğu b) geleneksel dil ve anlam teorilerinin düşkün bir temele dayandığı c)anlamın metaforik zeminde aşkın bir tecrübe ile inşa edildiği iddia edilecektir.
Anahtar kelimeler: Dil, Anlam, Bilinç, Aşkınlık, Felsefe
Abstract
Traditionally, it has been thought that an individual’s acquisition of individuality becomes possible when the consciousness and mind of an infant born into a particular socio-cultural environment begin to differentiate themselves from nature in parallel with the development of language. When expressed in technical terms, this process denotes a transition from pre-consciousness to subjective consciousness, from subjective to objective consciousness, then to reflexive consciousness, and beyond that to moral–normative consciousness. The pre-conscious stage is characterized by organic reactions and reflexes. Subjective consciousness involves experiences; however, the accompanying sense of self is rudimentary and is shaped by affective emotions such as fear and pleasure. Objective consciousness, as its name implies, is formed by a sense of self that transcends emotions and is grounded in objectivity. Reflexive consciousness, often described as the point at which philosophical thinking begins, involves the subject directing thought toward itself. Normative consciousness, in turn, entails consciousness of legislating rules on its own behalf. The transitions among these types of consciousness—particularly those occurring after objective consciousness—are closely related to the individual’s own effort, whereas the transition between pre-consciousness and subjective consciousness occurs spontaneously. Societies that have failed to attain objective consciousness and beyond are considered primitive and are guided by the elementary pleasures and fears of life. By contrast, societies that have reached objective consciousness and its subsequent stages lead enlightened lives shaped by objective and normative principles. In the context of enlightenment, the forms of consciousness that must be especially mobilized are reflexive consciousness—namely philosophy—and normative consciousness, that is, ethics. The individual establishes the self by bracketing external authority and, on the basis of this selfhood, formulates ethical rules. For enlightenment is widely defined as the capacity of the individual to think and act on one’s own behalf . The condition for successfully traversing these stages and for constructing an enlightened society grounded in reflexive and normative consciousness is language. Yet it is a developed language that elevates consciousness to its highest level. For this reason, linguistic development is also regarded as an indicator of social advancement.
From Yalçın Koç’s perspective, when individuation and the individual’s acquisition of meaning-in-itself on this basis are considered, the individual—that is, the infant—possesses a transcendent consciousness at the moment of birth. This consciousness expresses the individual’s being in itself. To be in itself means that the individual knows and senses itself as a unity grounded in a single scene in which the inner and the outer are not yet differentiated. Over time, in parallel with the infant’s linguistic development, an externalization of consciousness occurs, and the distinction between inner and outer begins to emerge. This distinction marks the point at which the infant “falls into language.” Once the infant has fallen into language, self-consciousness is likewise constituted through language. At this stage, the individual no longer experiences the self directly but only through the mediation of language. Thus, the infant who initially possesses transcendent consciousness undergoes individuation as a result of the externalization of consciousness, or put differently, the notional differentiation of its scenes into inner and outer. This moment—namely, the differentiation of the infant’s consciousness into inner and outer—is regarded in modern literature as a significant development, for it signifies the abstraction of consciousness from the external world and the formation of selfhood. From Koç’s perspective, however, since it entails a rupture from the inner dimension of the individual and a distancing from the self, it is described as a form of contraction. These assumptions, implicitly underlying language and meaning, profoundly shape our world of thought and meaning.
Because the objectification of consciousness is considered a constitutive element of the definition of the individual, language and meaning have come to be treated on an objective basis. By contrast, Koç’s thought, which connects the individual to a transcendent source, conceives language and meaning as belonging to a transcendent domain of being. For this reason, this article argues that (a) the individual has a transcendent ground, (b) traditional theories of language and meaning rest on a deficient foundation, and (c) meaning is constructed, in a metaphorical sense, through a transcendent experience.
Key words: Language, Meaning, Consciousness, Transcendence, Philosophy
