GÖNÜL’DEN FELSEFEYE: ANADOLU NAZARİYATI ESASINDA BİR DEĞERLENDİRME
E-ISSN: 3108-5377
Oya Pedük
PDF OKU
Öz
Bu çalışmanın amacı Ahmet İnam ve Yalçın Koç’un, Çağdaş Türk felsefesini Anadolu irfanı ve Türkçenin imkanları üzerinden inşa ediş biçimlerini karşılaştırmalı olarak ele almaktır. Her bir düşünürün felsefesini taşıyan temel kavramların analizi yapılarak Anadolu’yu bir düşünce nesnesi haline getirirken benimsedikleri epistemolojik yaklaşımların kesişim ve ayrışma noktaları irdelenmiştir.
Çağdaş Türk felsefesi, bir yanda evrensel felsefi mirasla diyalog kurma, diğer yanda kendi kültürel ve dilsel köklerinden (Anadolu) beslenen özgün bir düşünce üretme çabalarına tanıklık eder. İnam’ın “Gönül Felsefesi” ile Koç’un “Nazariyat” sistemi, Batı felsefi geleneğinin evrenselci iddialarına karşı, Anadolu’nun kültürel ve dilsel birikiminden beslenen yerel ve milli bir söylem geliştirme ortak kaygısını taşır. Ancak, bu ortak hedefe ulaşmak için benimsedikleri yöntemler, yola çıktıkları ve beslendikleri kavramlar ve Batı felsefesiyle kurdukları ilişki biçimi bakımından önemli farklılıklar vardır. Bir tarafta İnam’ın, Batı felsefesinin fenomenolojik ve rasyonel araçlarını (Logos) kullanarak Anadolu’nun “gönül” mirasını yeniden yorumlama ve evrensel felsefeye bir katkı olarak “inşa etme” yönündeki sentezci çabası dururken diğer tarafta Koç’un, Batı felsefesini “fikriyat” olarak radikal bir eleştiriye tabi tutan ve “hakikat” ile teması kopmuş bu geleneğe karşı, “Anadolu Mayası” zemininde yükselen “nazariyat” sistemini bir “ihya” (canlandırma) projesi yer alır.
Bu çalışma, her iki düşünürün de “gönül” kavramını ve Anadolu irfanını merkeze almalarına rağmen; Batı felsefesine yaklaşımları, “Anadoluluk” tasavvurları, felsefi yöntemleri ve nihai hedefleri temelden ayrıştıklarını ortaya koymaktadır. Bu farklılıkların ortaya konması, Çağdaş Türk felsefesinin yerellik ile evrensellik arasında sürdürdüğü yaratıcı arayışa anlamlı bir ışık tutacaktır.
Anahtar Kelimeler: Gönül Felsefesi, Anadolu Mayası, Gönül, Nazariyat, Çağdaş Türk Felsefesi
Abstract
The purpose of this study is to comparatively examine the approaches of Ahmet İnam and Yalçın Koç in constructing contemporary Turkish philosophy through the intellectual heritage of Anatolia and the potential of the Turkish language. By analyzing the fundamental concepts underpinning each thinker’s philosophy, it explores the points of convergence and divergence in the epistemological approaches they adopt while transforming Anatolia into an object of thought.
Contemporary Turkish philosophy bears witness to efforts to engage in dialogue with the universal philosophical heritage while also striving to produce original thought nourished by its own cultural and linguistic roots (Anatolia). İnam’s “Philosophy of Heart” and Koç’s “Nazariyat” (contemplative/theoretical) system share a common concern: to develop a local and national discourse that draws from Anatolia’s cultural and linguistic repository, in response to the universalist claims of the Western philosophical tradition. However, there are significant differences in the methods they employ, the concepts they draw upon, and the nature of their relationship with Western philosophy in pursuit of this shared objective.
On one side stands İnam’s synthetic endeavor, which utilizes the phenomenological and rational tools of Western philosophy (Logos) to reinterpret Anatolia’s heritage of “the heart” (Nous) and to “construct” it as a contribution to universal philosophy. On the other side lies Koç’s project of “revival” (ihya), which subjects Western philosophy to radical critique as a sterile “fikriyat” (mere thought-construction) that has lost touch with “truth,” and instead proposes a “nazariyat” (contemplative/theoretical) system rooted in the “The Leaven of Anatolia” as an authentic alternative.
This work demonstrates that, although both thinkers center the concept of “the heart” and Anatolian wisdom, they fundamentally diverge in their approaches to Western philosophy, their conceptions of “Anatolianness” their philosophical methods and their ultimate goals. By revealing and examining these differences, this study aims to shed light on the creative search within contemporary Turkish philosophy between locality and universality.
Keywords: Philosophy of Heart, The Leaven of Anatolia, Heart, Nazariyat (Theorization/Contemplation), Contemporary Turkish Philosophy
Öz
Bu çalışmanın amacı Ahmet İnam ve Yalçın Koç’un, Çağdaş Türk felsefesini Anadolu irfanı ve Türkçenin imkanları üzerinden inşa ediş biçimlerini karşılaştırmalı olarak ele almaktır. Her bir düşünürün felsefesini taşıyan temel kavramların analizi yapılarak Anadolu’yu bir düşünce nesnesi haline getirirken benimsedikleri epistemolojik yaklaşımların kesişim ve ayrışma noktaları irdelenmiştir.
Çağdaş Türk felsefesi, bir yanda evrensel felsefi mirasla diyalog kurma, diğer yanda kendi kültürel ve dilsel köklerinden (Anadolu) beslenen özgün bir düşünce üretme çabalarına tanıklık eder. İnam’ın “Gönül Felsefesi” ile Koç’un “Nazariyat” sistemi, Batı felsefi geleneğinin evrenselci iddialarına karşı, Anadolu’nun kültürel ve dilsel birikiminden beslenen yerel ve milli bir söylem geliştirme ortak kaygısını taşır. Ancak, bu ortak hedefe ulaşmak için benimsedikleri yöntemler, yola çıktıkları ve beslendikleri kavramlar ve Batı felsefesiyle kurdukları ilişki biçimi bakımından önemli farklılıklar vardır. Bir tarafta İnam’ın, Batı felsefesinin fenomenolojik ve rasyonel araçlarını (Logos) kullanarak Anadolu’nun “gönül” mirasını yeniden yorumlama ve evrensel felsefeye bir katkı olarak “inşa etme” yönündeki sentezci çabası dururken diğer tarafta Koç’un, Batı felsefesini “fikriyat” olarak radikal bir eleştiriye tabi tutan ve “hakikat” ile teması kopmuş bu geleneğe karşı, “Anadolu Mayası” zemininde yükselen “nazariyat” sistemini bir “ihya” (canlandırma) projesi yer alır.
Bu çalışma, her iki düşünürün de “gönül” kavramını ve Anadolu irfanını merkeze almalarına rağmen; Batı felsefesine yaklaşımları, “Anadoluluk” tasavvurları, felsefi yöntemleri ve nihai hedefleri temelden ayrıştıklarını ortaya koymaktadır. Bu farklılıkların ortaya konması, Çağdaş Türk felsefesinin yerellik ile evrensellik arasında sürdürdüğü yaratıcı arayışa anlamlı bir ışık tutacaktır.
Anahtar Kelimeler: Gönül Felsefesi, Anadolu Mayası, Gönül, Nazariyat, Çağdaş Türk Felsefesi
Abstract
The purpose of this study is to comparatively examine the approaches of Ahmet İnam and Yalçın Koç in constructing contemporary Turkish philosophy through the intellectual heritage of Anatolia and the potential of the Turkish language. By analyzing the fundamental concepts underpinning each thinker’s philosophy, it explores the points of convergence and divergence in the epistemological approaches they adopt while transforming Anatolia into an object of thought.
Contemporary Turkish philosophy bears witness to efforts to engage in dialogue with the universal philosophical heritage while also striving to produce original thought nourished by its own cultural and linguistic roots (Anatolia). İnam’s “Philosophy of Heart” and Koç’s “Nazariyat” (contemplative/theoretical) system share a common concern: to develop a local and national discourse that draws from Anatolia’s cultural and linguistic repository, in response to the universalist claims of the Western philosophical tradition. However, there are significant differences in the methods they employ, the concepts they draw upon, and the nature of their relationship with Western philosophy in pursuit of this shared objective.
On one side stands İnam’s synthetic endeavor, which utilizes the phenomenological and rational tools of Western philosophy (Logos) to reinterpret Anatolia’s heritage of “the heart” (Nous) and to “construct” it as a contribution to universal philosophy. On the other side lies Koç’s project of “revival” (ihya), which subjects Western philosophy to radical critique as a sterile “fikriyat” (mere thought-construction) that has lost touch with “truth,” and instead proposes a “nazariyat” (contemplative/theoretical) system rooted in the “The Leaven of Anatolia” as an authentic alternative.
This work demonstrates that, although both thinkers center the concept of “the heart” and Anatolian wisdom, they fundamentally diverge in their approaches to Western philosophy, their conceptions of “Anatolianness” their philosophical methods and their ultimate goals. By revealing and examining these differences, this study aims to shed light on the creative search within contemporary Turkish philosophy between locality and universality.
Keywords: Philosophy of Heart, The Leaven of Anatolia, Heart, Nazariyat (Theorization/Contemplation), Contemporary Turkish Philosophy
